Šest alternativnih izbornih modela

Kao rezultat dugogodišnje saradnje eksperata iz izbornog prava, građana i aktivista inicijative za promenu izbornog sistema Biram koga biram objavili smo analizu šest alternativnih izbornih modela.

Istraživanje obuhvata analizirane prednosti i mane važećeg izbornog modela u Srbiji – proporcionalnog izbornog sistema sa jednom izbornom jedinicom, petoprocentnim izbornim pragom i zatvorenim izbornim listama – uočene u toku 18 godina i sedam izbornih ciklusa njegove primene.

Autori analize su prof. dr Milan Jovanović i docent dr Dušan Vučićević sa Fakulteta političkih nauka u Beogradu, uz saradnju sa aktivistima iz Nacionalne koalicije za decentralizaciju i Nacionalnog demokratskog instituta.

Analiza prednosti i nedostataka šest izbornih modela posmatrana je kako iz ugla građana, tako i iz ugla samih političkih partija, a u analizi su, radi empirijske provere, korišćene simulacije rezultata parlamentarnih izbora iz 2012. godine u alternativnim modelima kako bismo izbegli prigovore da se u analizi radi samo o teoretisanju koje nije utemeljeno u empiriji.
 
Kao prednosti aktuelnog izbornog sistema izdvojene su: verno preslikavanje raspoloženja biračkog tela u parlamentarne mandate (proporcionalnost izbornih rezultata), predstavljenost interesa nacionalnih manjina u parlamentu i zastupljenost predstavnika manje zastupljenog pola (žena).
 
Od nedostataka su istaknuti hiperreprezentativnost, slaba komunikacija građana i izabranih predstavnika, depersonalizovanost poslanika, situacija u kojoj građani glasaju, ali ne biraju poslanike koji će ih predstavljati i deformacija teritorijalnog (geografskog) predstavljanja.
 
 
Analiza obuhvata mehaniku po kojoj izborni sistemi funkcionišu, kako utiču na prednosti i mane postojećeg modela, koje dodatne prednosti i nedostatke možemo očekivati po njihovom uvođenju kao i defekti važećeg modela koji bi njihovim uvođenjem bili otklonjeni; kao i potencijalni nedostaci do kojih bi institucionalizacija svakog od šest modela mogla da dovede.
 
 
Centralni deo dokumenta predstavlja analiza šest alternativnih izbornih modela koji mogu predstavljati odgovor na uočene probleme i defekte i to:
 
1. proporcionalni izborni sistem sa velikim izbornim jedinicama;
2. proporcionalni izborni sistem sa izbornim jedinicama male i srednje veličine;
3. mešoviti većinski izborni sistem;
4. mešoviti proporcionalni izborni sistem;
5. proporcionalni sistem sa izbornim listama otvorenim za birače;
6. proporcionalni izborni sistem sa direktnim glasanjem za kandidate unutar jednomandatnih izbornih jedinica.
 
 
 


Korišćenje podataka iz analize dozvoljeno je isključivo uz navođenje izvora.


Izvršena je ispravka u odnosu na prethodno objavljenu radnu verziju, na страници број 5. U prvobitnom tekstu navedeno je da i Slovačka ima isti izborni sistem kao Srbija, te je u finalnoj verziji korigovano.

Share